روستای اگریقاش مهاباد و آرامگاه فراورتیش

   فقرقا (فـ َـقرقا، Faqraqa ،فَرَهگَه، ف)

فقرقا (فـ َـقرقا، Faqraqa ،) که نام مقبره ای باستانی منصوب به دوره مادها، آرامگاه ابدی شاه قدرتمند فراورتیش که اولین ارتش منظم براساس نوع سلاح و پیاده، سواره سنگین را بنیاد نهاد می باشد. محل دارای سه قبر می باشد که طبق روایات تاریخی باید مربوط به فرورتیش و فرماندهان بزرگ وی باشند.

فقرقا – ی امروز باید به احتمال زیاد اقتباص نام گذشته باستانیش فـَرَهگـَه (محل بزرگ جایگاه – جایگاه بزرگان) می باشد. شاه آرام گرفته از داخل فقرقا در حال نظاره بر دشتهای سرسبز و حاصل خیز شهرویران مهاباد در آذربایجان غربی است! و روستای اگریقاش (ئاگری گش-آتش فروزان) همواره نگهدارنده این یادگار بزرگ برای ایرانیان بوده و هست.

/a>

وقتی که از روستای اگریقاش به سوی شمال و روستای قم قلعه حرکت می کنید کم کم چهره فرسوده و نگاه ستونهای پر از رازهای ناگفته اعصار این سرزمین را با خود دارد، ظاهر می شود. جلوتر می رویم تا که این کوه سراسر آهکی خود را برایمان معرفی کند؛ کوهی که رویش به شهر مهاباد است یعنی جنوب و رو به آفتاب.

  این اثر ساخته دست بشر با طبیعت خداوند از جنس آهک با دو بخش تاریخی ” بـَردهَ کُنتهَ ” و ” دریاس ” دقیقا مثلثی را تشکیل می دهد که یک زاویه ی آن فقرقاست. از پایین دامنه تا لب ایوان قامتش به پنج متر و سی سانتیمتر می رسد که مقبره در ابعاد شش متر در شش متر در دل کوه، آرام گرفته است؛ داخل از دو بخش تشکیل شده است.

طبق عکس(البته چندان درست و دقیق در نیامده!) بخش جلویی یا جنوبی مقبره از ایانی کوچک که بوسیله پله ها و ستونها از بخش پنجم یعنی محوطه میانی و اصلی جدا شده است، بخش میانی و قسمت استقبال به قبور است و با ارتفاع دو متر و شش دهم متر می باشدفضایی بزرگ در محیطی کوچک را فراهم آورده و محل انتظار و نگاه زیارت کننگان گذشته از شاه را در ذهن تداعی می کند! به جلوتر که می رویم به پله هایی می رسیم.

ورودی دخمه فقرقا

ورودی دخمه فقرقا(عکس از @endrghash)

دو ستون جلویی با ارتفاع پنجاه سانتی متر ما را بالاتر از بخش اولی می برد، تا بزرگی شاه مدیا را به رخ بکشاند؛ در بخش دوم و اصلی که رو به شمال می باشید و پشت به ورودی، در سمت راست شما قبر بزرگی قرار دارد که ابعاد آن نشان از اولویت صاحبش نصبت به دیگر قبرها را نشان می دهد.عرض آن یک متر و چهل سانتی متر و طول دو متر و شست و پنج سانتی متر و ژرفای یک متر می باشد. در مقابل این قبر بزرگ دو قبر به صورت مخالف آن و در موازات هم و به یک اندازه قرار دارند که خود با بی زبانی می گوید که ما بزرگان و نزدیکان شاه هستیم! اندازه این قبور هم با عرض نود سانتی متر، طول یک متر و چهل سانتی متر  و ژرفای یک متر هستند. ارتفاع این بخش تا سقف آن به دو متر و ده سانتی متر می رسد. ستونها که دو عدد در جلو به شما خوش آمد می گویند و دو عدد در انتها نظاره گر زیارت شما هستند، سنگ تراشان آن زمان برای اینکه خود را از یونانیان و مصریان جدا نشان دهند و سندی بر قدیمی تر بودن خود حتی از آناهیتای کنگاور داشته باشند ستونها را از پایه با قطر عریض تر و با رفتن به بالا قطر آن کمتر می شود. و این خود گویایی بسیار از رازها است و همچنین نوع گردی و تراش و تزیین نیز تفکر برانگیز است.

آثار مادها متفاوتتر از دیگر دخمه ها هستند، چون با روشی جداگانه منحصربه فرد بودن خود را نمایان می کنند، رو به جنوب بودن آنها و قرار گیری مقبره ها در کنار رودخانه و دشتهایی حاصلخیز و رو به آفتاب نشان از باور آنها در آدابشان می باشد. حتی باستان شناسان را نیز به اظهار نظری محطاطانه واداشته؛ دیاکونوف می نویسد: شمالی ترین مقبر مادی فرهگاه(فقرقا) در مانای باستانی و نزدیک مهاباد است که جلوخان ندارد و سقف سنگی آنرا، چند ستون نگه می دارد و ظاهرا محلی برای گذاشتن جسدها بوده. تعیین تاریخ آن دشوار است ولی از تشریفات تدفین در آن به کل با مراسمی که پیشتر در ناحیه اطراف دریاچه ارومیه متداول بوده تفاوت داردو به نتیجه تاریخی قدیمی تر از قرن هفتم باید باشد.

گیرشمن آن را مربوط به مقبره ی یک شاهزاده ی مانایی می داند، هرتسفلد و دیگران معتقدند که مقبره مادی است. در فهرست بناهای تاریخی زیر” دخمه مادی فقرگاه ” چنین می خوانیم: در نزدیکی مهاباد دخمه ای از زمان ماد می باشد، این دخمه ی سنگی دو طبقه که شامل چهار ستون سنگی و چند متر است، در بلندی واقع شده است.از نظر حجاری و ستون بندی از عداد مقابر مهم دوره ی ماد است.(۵۵۰-۷۰۸ قبل از میلاد)

با توجه به مطالب یاد شده تقریبا دیگر می توان گفت که این اثر باشکوه یادگار دوران مجد و عظمت امپراتوری ماد می باشد.خود امپراتوری ماد ترکیب شده از شکوه مندی گذشته تمدن های پیشرفته مانایی-گیلزانی-گوتی-زاموایی و کاسی می باشد که بیشترین سهم را تمدن مانایی در بر داشته.

آثار مشابه زیادی در منطقه تحت تسلط این امپراتوری در نزدیکیهای سلیمانیه در دره ی شهر زورکنار دهکده ی سورداش به نامهای ” قوزقاپان ” و ” کوروکَچ ” همچنین در نزدیکی شهر صحنه بر سر راه همدان – کرمانشاه نیز مقبره” دکان داود ” در سه کیلومتری جنوب شرقی سرپل ذهاب که همگی رو به جنوب و بر فراز صخره ساخته شده اند وجود دارد. هم اکنون اکثریت قریب به اتفاق منازلی که در این منطقه ساخته شده اند به ویژه منازل سنتی جهت دریافت نور زمستانی که به علت گردش انتقالی زمین در نیمروز در آخرین حد جنوبی قرار میگیرد رو به جنوب هستند که وضعیت اقلیمی منطقه را از گذشته های دور منعکس می نمایاند.آثار تخریب جوی طی قرون متمادی در این یادگار شکوه مند به وجود آمده که از آن جمله سقف بنا را شامل می شود. آب و ذوب برفهای زمستانی به تدریج از قسمت فوقانی رسوخ کرده شکافی در منتهی الیه سمت راست حاصل نموده و به آهستگی آنرا سست و ضعیف کرده که در آینده احتمال فروریختگی دارد. همچنین ستون نخستین از جهت شرقی نیز اندکی تخریب گردیده است.

ستون های داخل فقررقا

ستون های داخل فقررقا

ابعاد و اندازه قبرهای داخل فقرقا و اتاق قبرها

ابعاد فقره قا
ابعاد و نام قبر (سانتی متر) قبر بزرگ قبور کوچک اتاق مقبره
طول ۲۶۵ ۱۴۰ ۳۱۰
عرض ۱۴۰ ۹۰ ۶۵۰
ژرفا ۱۰۰ ۱۰۰ ۲۱۰

جدول مشخصات پایه های نگهدانده دخمه

مشخصات ستون ها
قطر (سانتی متر) ستونهای عقب ستونهای جلو فاصله ستون ها انتها جلو
ته پایه ۵۵*۵۵ ۶۰ دوپایه سمت چپ ۱۳۰ ۱۴۰
سر پایه ۷۵*۸۰ ۵۵ دوپایه سمت راست ۱۴۰ ۱۴۰
دور ستون بالا ۱۶۵ ۲۳۰
دور ستون پایین ۱۸۰ ۳۰۰

مشخصات پله ها و مکانهای دیگر آن

واحد (سانتی متر) ارتفاع عرض طول
پله اول مقبره ۲۵
پله دوم مقبره ۲۵
اتاق وسط ۲۶۰ ۲۷۰ ۶۵۰
سکوی وسط ۲۵ ۳۰
پله بیرونی ۲۵ ۵۰
ایوان ۱۴۰ ۶۰۰
پله بالا سمت چپ ۱۵ ۳۵
پله کناری سمت چپ ۱۵ ۳۵
پله پایین کناری سمت چپ ۱۵ ۴۵
فقرا از لب ایوان تا دامنه کوه ۵۳۰
پایه سمت چپ ۵۰*۵۰ ۴۰

 

بنده اندازه ها را از کتاب تمدن مهاباد، تالیف آقای محمود پدرام (زوزان) گرفته ام .

منبع :

۱-وبلاگ اگریقاش

۲-کتاب تمدن مهاباد، تالیف آقای محمود پدرام (زوزان)





فرهمندی
قطره های ریز دانش و معلوماتمان را کنار هم قرار دهیم دریایی از دانش را پدید می آوریم که می توانیم همراه یکدیگر با شنا در این دریا لذت ببریم و با آن کشتی اهدافمان را سریعتر به مقصد برسانیم.

نظر بدهید

ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش های مورد نیاز علامت گذاری شده اند *

*

کد امنیتی *